Khi mới bước vào thị trường crypto, câu hỏi mà hầu hết nhà giao dịch đều gặp phải là: nên giao dịch futures hay spot?
Spot thường được xem là “an toàn”, trong khi futures lại gắn với hình ảnh đòn bẩy cao và rủi ro lớn. Tuy nhiên, cách nhìn này chưa phản ánh đầy đủ bản chất của hai hình thức giao dịch.
Vấn đề không nằm ở việc futures hay spot “tốt hơn”, mà nằm ở mức độ phù hợp với mục tiêu, tư duy và khả năng quản trị rủi ro của người mới. Bài viết này được Backcom.io thiết kế với mục tiêu giải đáp sự phân vân của bạn để bạn có thể tự quyết định phương án tốt nhất.
Giao dịch spot là gì?
Giao dịch spot là hình thức mua – bán tài sản crypto ngay lập tức, nơi người dùng sở hữu trực tiếp tài sản sau khi giao dịch hoàn tất. Lợi nhuận chỉ đến khi giá tài sản tăng, và thua lỗ xảy ra khi giá giảm.
Đặc điểm chính của spot:
- Không sử dụng đòn bẩy
- Không có nguy cơ thanh lý
- Phù hợp với chiến lược nắm giữ trung và dài hạn
- Dễ tiếp cận với người mới
Tuy nhiên, spot cũng có những giới hạn rõ ràng. Trong điều kiện thị trường đi ngang hoặc giảm mạnh, khả năng tạo lợi nhuận gần như bị bó hẹp. Người giao dịch spot thường phải chờ đợi xu hướng tăng, và vốn bị “đóng băng” trong thời gian dài.
Giao dịch futures là gì?
Giao dịch futures cho phép nhà giao dịch đặt cược vào biến động giá, thay vì sở hữu trực tiếp tài sản. Người dùng có thể mở vị thế mua (long) khi kỳ vọng giá tăng, hoặc bán (short) khi kỳ vọng giá giảm.
Đặc điểm chính của futures:
- Có thể sử dụng đòn bẩy
- Kiếm lợi nhuận trong cả thị trường tăng và giảm
- Có funding rate và cơ chế thanh lý
- Yêu cầu quản trị rủi ro chặt chẽ hơn
Futures thường bị xem là “nguy hiểm cho người mới” vì đòn bẩy. Tuy nhiên, rủi ro không đến từ futures, mà đến từ việc sử dụng futures sai cách.
Futures vĩnh cửu là gì?
Futures vĩnh cửu (perpetual futures) là một loại phái sinh crypto cho phép nhà giao dịch đầu cơ vào biến động giá của tài sản cơ sở mà không có ngày đáo hạn. Tương tự futures kỳ hạn, futures vĩnh cửu không yêu cầu sở hữu tài sản thực. Tuy nhiên, điểm khác biệt quan trọng là vị thế futures vĩnh cửu có thể được giữ vô thời hạn, miễn là tài khoản có đủ tiền ký quỹ để tránh bị thanh lý bắt buộc.
Do không có ngày đáo hạn để giá tự động hội tụ về giá spot, futures vĩnh cửu sử dụng cơ chế funding rate nhằm giữ giá hợp đồng bám sát thị trường giao ngay. Khoản phí funding này được trao đổi định kỳ giữa bên mua (long) và bên bán (short), tùy thuộc vào việc giá futures đang cao hay thấp hơn so với giá spot.
Cụ thể, khi giá futures vĩnh cửu thấp hơn giá spot, funding rate thường âm và bên bán sẽ trả phí cho bên mua, qua đó khuyến khích lực mua và kéo giá futures tiến gần hơn với giá spot. Ngược lại, khi giá futures cao hơn giá spot, funding rate dương khiến bên mua trả phí cho bên bán, giúp cân bằng lại thị trường. Cơ chế này đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sự ổn định tương đối giữa thị trường futures vĩnh cửu và thị trường spot.
So sánh futures và spot dưới góc nhìn người mới
Với spot, rủi ro thường diễn ra chậm và âm thầm. Người mới có thể nắm giữ một tài sản giảm 50–70% mà không có cơ chế buộc phải cắt lỗ, dẫn đến tâm lý “ôm lệnh” và mất kỷ luật.
Với futures, rủi ro hiển thị rõ ràng và tức thì. Người giao dịch buộc phải xác định trước:
- Điểm vào lệnh
- Điểm dừng lỗ
- Khối lượng phù hợp
Điều này khiến futures, nếu được sử dụng với đòn bẩy thấp và quản trị vốn nghiêm túc, có thể trở thành công cụ giúp người mới hình thành tư duy giao dịch kỷ luật sớm hơn so với spot.
Futures crypto hoạt động như thế nào qua hai kịch bản giá?
Trong giao dịch futures, nhà giao dịch không mua trực tiếp tài sản mà đặt cược vào hướng biến động giá. Cơ chế này có thể được hiểu đơn giản qua hai kịch bản cơ bản: giá tăng và giá giảm.
- Kịch bản 1: Giá tăng
Giả sử Bitcoin đang giao dịch ở mức 40.000 USD và nhà giao dịch mở vị thế Long futures, kỳ vọng giá sẽ tăng. Khi giá Bitcoin tăng lên 41.000 USD, vị thế này ghi nhận lợi nhuận tương ứng với mức biến động giá, được khuếch đại theo đòn bẩy sử dụng. Lợi nhuận được tính trên giá trị vị thế, không phải số vốn ký quỹ ban đầu. Điều này giúp futures cho phép nhà giao dịch hưởng lợi ngay cả với mức biến động giá nhỏ.
- Kịch bản 2: Giá giảm
Ngược lại, nếu Bitcoin giảm từ 40.000 USD xuống 39.000 USD, vị thế Long sẽ ghi nhận thua lỗ với cơ chế tương tự. Khoản lỗ cũng được khuếch đại theo đòn bẩy và làm giảm phần ký quỹ. Nếu giá tiếp tục đi ngược kỳ vọng và mức ký quỹ không còn đủ để duy trì vị thế, lệnh sẽ bị thanh lý, buộc nhà giao dịch chấp nhận sai lầm và rời khỏi thị trường.
Futures và spot: lựa chọn nào phù hợp với bạn?
Để tóm tắt những khác biệt cụ thể giữa giao dịch futures và spot crypto, dưới đây là một cái nhìn tổng quan ngắn gọn giúp bạn tham khảo.
| Tiêu chí | Giao dịch spot | Giao dịch futures |
|---|---|---|
| Bản chất giao dịch | Mua và bán tài sản crypto trực tiếp | Giao dịch dựa trên biến động giá, không sở hữu tài sản |
| Quyền sở hữu | Bạn sở hữu trực tiếp tiền mã hóa sau khi mua | Không sở hữu tài sản cơ sở, chỉ nắm giữ vị thế |
| Hướng giao dịch | Chủ yếu kiếm lợi nhuận khi giá tăng | Có thể kiếm lợi nhuận khi giá tăng (long) hoặc giảm (short) |
| Thanh toán | Giao dịch và thanh toán ngay lập tức | Lãi/lỗ được ghi nhận khi đóng vị thế hoặc bị thanh lý |
| Đòn bẩy | Không hoặc rất hạn chế | Có thể sử dụng đòn bẩy, khuếch đại lợi nhuận và rủi ro |
| Rủi ro chính | Giá giảm mạnh và kéo dài, khó cắt lỗ | Thua lỗ nhanh nếu dùng đòn bẩy cao hoặc thiếu kỷ luật |
| Thanh lý | Không có cơ chế thanh lý | Có thể bị thanh lý nếu ký quỹ không đủ |
| Phòng ngừa rủi ro | Khả năng phòng ngừa hạn chế | Linh hoạt hơn trong các chiến lược hedging |
Tổng kết chủ đề
Futures hay spot không phải là cuộc đối đầu đúng – sai, mà là bài toán phù hợp.
Người mới cần hiểu rằng:
Công cụ không quyết định kết quả, cách sử dụng công cụ mới là yếu tố then chốt.
Một số vấn đề mà người dùng mới cần làm trước khi quyết định:
- Hiểu rõ cơ chế trước khi giao dịch
- Ưu tiên quản trị rủi ro hơn lợi nhuận
- Chọn hình thức giao dịch phù hợp với mục tiêu và kỷ luật cá nhân
Trong thị trường crypto, sống sót đủ lâu để học hỏi luôn quan trọng hơn việc kiếm lợi nhuận nhanh trong thời gian ngắn.
Câu hỏi thường gặp về giao dịch futures crypto
1. Giao dịch futures crypto là gì?
Giao dịch futures crypto là hình thức giao dịch dựa trên kỳ vọng biến động giá của tài sản tiền mã hóa mà không cần sở hữu trực tiếp tài sản đó. Nhà giao dịch có thể mở vị thế mua (long) khi dự đoán giá tăng hoặc bán (short) khi dự đoán giá giảm, với lợi nhuận và thua lỗ được tính theo mức biến động giá của vị thế.
2. Giao dịch spot có đơn giản và ít rủi ro hơn futures không?
Giao dịch spot thường đơn giản hơn vì không sử dụng đòn bẩy và không có cơ chế thanh lý. Tuy nhiên, spot không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối, bởi giá tài sản có thể giảm mạnh và kéo dài. Futures phức tạp hơn nhưng cho phép rủi ro được xác định rõ ràng ngay từ đầu thông qua ký quỹ và điểm dừng lỗ.
3. Futures crypto có phù hợp với người mới bắt đầu không?
Futures có thể phù hợp với người mới nếu được tiếp cận với mục tiêu học hỏi và quản trị rủi ro. Việc sử dụng đòn bẩy thấp, kiểm soát khối lượng giao dịch và tuân thủ kỷ luật là yếu tố quan trọng để tránh rủi ro không cần thiết.
4. Giao dịch futures crypto có sinh lời không?
Futures cho phép tìm kiếm lợi nhuận trong cả thị trường tăng và giảm nhờ cơ chế long và short. Tuy nhiên, lợi nhuận không được đảm bảo và luôn đi kèm rủi ro. Kết quả giao dịch phụ thuộc vào chiến lược, kỷ luật và khả năng quản trị vốn của từng nhà giao dịch.
5. Người mới bắt đầu có nên sử dụng đòn bẩy không?
Người mới nên hạn chế sử dụng đòn bẩy cao. Việc bắt đầu với đòn bẩy thấp hoặc không dùng đòn bẩy giúp làm quen với cơ chế vận hành của futures, giảm áp lực tâm lý và xây dựng nền tảng giao dịch bền vững hơn.
